SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ

 Bütün canlılar gibi insanlar da sütle yaşamın ilk günlerinde tanışır. Süt, içeriğinde insan vücudunun temel ihtiyaçlarını karşılamaya yetecek ölçüde besin maddesi bulunduran ve sayısız faydası olan bir gıda çeşididir. Temel besin maddelerinden biri olan sütten pek çok farklı yiyecek elde edilir. Süt ürünleri olarak bilinen bu besinlere, ham maddesi süt olan yoğurt, ayran, farklı peynir çeşitleri, kaymak ve tereyağı gibi besinler örnek olarak verilebilir.

 İçindekiler

 Süt ve Süt Ürünlerinin Besin Değerleri Nelerdir?

 Süt ve Süt Ürünleri Neden Tüketilmeli?

 Süt ve Süt Ürünlerinin Besin Değerleri Nelerdir?

 Süt ve süt ürünleri inek sütü, keçi sütü, koyun sütü, manda sütü gibi memeli hayvanlardan elde edilebilir. Süt, kalsiyum, fosfor gibi mineralleri, B6, A ve C vitamini gibi vitaminleri içerdiği için temel gıda maddesi olarak kabul edilir. Süt şekeri olarak da bilinen ve doğada sadece sütün içerisinde bulunan laktoz, yeni doğan bebeklere enerji vermesinin yanında bebeklerin beyin gelişimini destekler. Bunlara ek olarak süt ve süt ürünlerinin içerisinde pek çok vitamin ve mineral bulunur. Süt ve süt ürünlerinden bazıları ve içerdikleri besin değerleri şu şekilde sıralanabilir:

 SÜT

 Sütün içinde yoğun miktarda süt şekeri olarak bilinen laktoz bulunur. Laktozun en önemli özelliği insan vücudunun normal enerji metabolizmasına katkı sağlamasıdır. Laktoz aynı zamanda insan vücudunda kalsiyum ve fosforun emilimine katkı sağlar. Sütün besin değerleri, süt çeşidine göre farklılık gösterir. İnek sütünün %3,7’si, manda ve koyun sütünün %7,4’ü laktozdan oluşur. Yaklaşık olarak 100 gram inek sütünde, 65 kcal enerji, 4,7 gram karbonhidrat, 3,8 gram yağ, 4,7 gram laktoz ve 3,3 gram protein bulunur. İnek sütü aynı zamanda protein ve proteinlerin yapı taşı olan amino asitler bakımından oldukça zengin bir besin çeşididir. İnek sütünün yaklaşık olarak %3’ü proteindir. Bunlara ek olarak, insan vücudu için gerekli olan vitaminlerin büyük kısmı sütün içeriğinde bulunur. Yaklaşık olarak 100 gram inek sütünde 35 miligram A vitamini, 0,030 miligram D vitamini, 0,10 miligram E vitamini, 0,04 miligram B1 vitamini (tiamin), 0,19 miligram B2 vitamin (riboflavin) ve 5 miligram B9 vitamini (folik asit) bulunur. Bunlarla birlikte sütün içinde kemiklerin ve dişlerin normal fonksiyonuna katkı sağlayan minerallerin büyük kısmı da bulunur. 100 gram inek sütünde yaklaşık 120 miligram kalsiyum, 50 miligram sodyum, 150 miligram potasyum, 12 miligram magnezyum, 95 miligram fosfor, 0,05 miligram demir ve 0,35 miligram çinko bulunur.

 YOĞURT

 Süt ürünleri denildiği zaman ilk akla gelen ürünlerden biri yoğurttur. Yoğurt, laktik asit fermantasyonu neticesinde oluşur. Yoğurdun içinde sağlıklı bir yaşam için gerekli olan demir, kalsiyum, fosfor gibi pek çok mineral bulunur. Yaklaşık olarak 100 gram yoğurdun içeriğinde 0,013 miligram demir, 110 miligram fosfor, 132 miligram kalsiyum, 13 miligram magnezyum, 53 miligram sodyum ve 0,40 miligram çinko bulunur. Bunlara ek olarak içeriğinde bulunan 191 miligram potasyum ile yoğurt, önemli bir potasyum kaynağıdır. Bileşiğindeki minerallere ek olarak yoğurt, iyi bir vitamin kaynağıdır. Yaklaşık olarak 100 gram yoğurdun içinde 0,023 miligram B6 (piridoksin), 0,186 miligram B3 (niasin), 0,200 miligram B2, 0,42 miligram B12 ve 18 miligram folat gibi vitaminler bulunur. Göz sağlığı üzerine olan olumlu katkılarıyla bilinen A vitamini de yoğurt içerisinde bulunan vitaminlerdendir. Yoğurt aynı zamanda kanın pıhtılaşmasındaki önemli rolü ile bilinen K vitaminini de bünyesinde bulundurur. Bunlara ek olarak, asıl kaynağı güneş olan ve çok az besinde bulunan D vitamini de yoğurt içerisinde bulunur. Yaklaşık olarak 100 gram yoğurt içerisinde 44 miligram D vitamini bulunur. Aynı miktardaki yoğurt, 89 kcal enerji, 4,53 gram protein, 3,80 gram yağ, 4,28 gram laktoz ve 4,24 gram karbonhidrat içerir.

 AYRAN

 Yoğurdun içerisine su katılması ile elde edilen ayran, içeriğinde bulunan bakteriler sayesinde sindirim sisteminin normal fonksiyonuna destek olması başta olmak üzere insan sağlığına birçok faydası olan bir içecek çeşididir. İçerisinde potasyum, kalsiyum, magnezyum, çinko gibi mineraller bulunduran ayran, iyi bir mineral kaynağıdır. Aynı zamanda ayran, B2 ve B3 vitamini bakımından da zengindir. Yaklaşık olarak 100 gram ayran içerisinde 1,610 miligram B3 vitamini ve 0,020 miligram B2 vitamini bulunur. Yaklaşık olarak 100 gram ayran, 37 kcal enerji, 1,98 gram protein, 2 gram yağ, 2,71 gram karbonhidrat ve 92,26 gram su içerir.

 TEREYAĞI

 İnsanların uzun yıllardır hem lezzeti hem de sağlığa olan faydaları ile sofralarından eksik etmedikleri ürünlerden bir diğeri tereyağıdır. Tereyağı, yüksek oranda süt yağından oluşan bir yağ çeşidi olduğu için insan vücudunun normal enerji fonksiyonuna katkıda bulunur. Yaklaşık olarak 100 gram tereyağı içerisinde 753 kcal enerji, 0,19 gram protein, 83,22 gram yağ, 0,85 gram karbonhidrat ve 0,36 gram laktoz bulunur. Bunlara ek olarak, içerisinde başta A, D, E, K ve B12 vitamini olmak üzere pek çok vitamin bulunan tereyağı, yağda çözünen vitaminlerin vücut tarafından emilimine yardımcı olur. Tereyağının içinde aynı zamanda potasyum, magnezyum, kalsiyum, çinko ve fosfor gibi birçok mineral bulunur.

 PEYNİR

 Süt ürünleri grubunun bir diğer değerli üyesi, kahvaltı sofralarının vazgeçilmezi olan peynirdir. Lezzetli olmasının yanı sıra içerisindeki vitamin ve mineraller sayesinde insan sağlığına çok önemli katkıları olan peynirin, beyaz peynir, kaşar peyniri, Ezine peyniri gibi pek çok çeşidi vardır. Peynirin besin değerlerinden bahsederken farklı peynir çeşitlerinden bahsetmek gerekir. Peynir çeşitlerinden bazılarının besin değerleri şu şekilde sıralanabilir:

 BEYAZ PEYNİR

 Yaklaşık olarak 100 gram tam yağlı beyaz peynir içerisinde, 300 kcal enerji, 16,01 gram protein, 23,55 gram yağ, 8,21 gram karbonhidrat ve 2,25 gram laktoz bulunur. Peynirde A, D, E ve K vitamini başta olmak üzere pek çok vitamin yer alır. Aynı zamanda 100 gram peynir içerisinde 422 gram kalsiyum bulunması, peyniri kemik ve diş sağlığı üzerinde olumlu etkileri ile bilinen önemli bir kalsiyum kaynağı haline getirir. Kalsiyuma ek olarak peynirin içinde demir, fosfor, potasyum, sodyum ve çinko gibi birçok mineral türü bulunur.

 KAŞAR PEYNİRİ

 Tam yağlı beyaz peynirde olduğu gibi kaşar peynirinde de birçok vitamin ve mineral bulunur. Yaklaşık olarak 100 gram kaşar peyniri, 353 kcal enerji, 26,99 gram protein, 26,06 gram yağ, 2,56 gram karbonhidrat ve 0,15 gram laktoz içerir.

 EZİNE PEYNİRİ

 Diğer bir peynir çeşidi olan Ezine peynirinin yaklaşık olarak 100 gramında ise, 309 kcal enerji, 18,22 gram protein, 24,88 gram yağ, 3,05 gram karbonhidrat bulunur.

 KAYMAK

 Kaymak, sütteki yağın yoğunlaştırılması ile elde edilen bir süt ürünü çeşididir. İçinde bulunan vitamin ve mineraller sayesinde sağlık üzerinde çok önemli faydaları vardır. Yaklaşık olarak 100 gram kaymak, kişinin günlük A vitamini ihtiyacının %13,8’ini karşılar. A vitaminine ek olarak kaymak, D, E, K, B12 ve B6 gibi vitaminleri de içinde bulundurur. Kaymakta aynı zamanda çinko, potasyum, kalsiyum, fosfor gibi pek çok mineral bulunur. Yaklaşık olarak 100 gram kaymak, 585 kcal enerji, 0,96 gram protein, 63,10 gram yağ ve 3,31 gram karbonhidrat içerir.

 Süt ve Süt Ürünleri Neden Tüketilmeli?

 Süt ve süt ürünleri içerisinde sağlıklı bir yaşam için gerekli olan pek çok mineral bulunur. Başta kalsiyum, magnezyum ve potasyum olmak üzere tüm bu mineraller, insan sağlığını destekler. Aynı zamanda A, D, E, K , B ve C vitaminlerini de içinde bulunduran süt ve süt ürünleri, bağışıklık sisteminin normal fonksiyonuna katkıda bulunarak vücut direncini arttırır. Bu nedenle günlük beslenme planına, yaşa, cinsiyete ve sağlık durumuna bağlı olarak süt ve süt ürünleri eklemek, sağlıklı bir yaşam için önemlidir. Süt ve süt ürünleri hakkında daha detaylı bilgiye sahip olmak için bir sağlık kuruluşuna başvurarak beslenme uzmanlarından bilgi alabilirsiniz.

 YUMURTA HAKKINDA

 Yumurta, anne sütünden sonra insanın ihtiyacı olan tüm besin öğelerini bulunduran tek besin kaynağıdır. A, D, E ve B grubu vitaminleri önemli oranda içeren yumurta, içinde bulunan KOLİN sayesinde beyin fonksiyonlarının yerine getirilmesinde önemli rol oynar.

 Hayvansal kaynaklı bir besin olmasına rağmen yumurtanın yağ içeriği düşüktür. Yani yumurtada kalp damar hastalıkları için risk faktörü olan doymuş yağ asitleri ve toplam yağ miktarı azdır. Yapılan araştırmalar kahvaltıda yumurta tüketiminden vücut yağlarının yakılmasında önemli rol oynadığını ortaya koydu.

 Yumurta sarısı, D vitamini sağlayan birkaç besinden biridir ve güneş ışıklarından da yeterince faydalanıldığı taktirde yumurta özellikle çocuklarda D vitamini eksikliğine bağlı kemik bozukluğu oluşmasını engeller..

 Yumurta, demir ve çinko gibi sağlığımız açısından önem taşıyan mineralleri de içerir. Demir, kan yapımı için gereklidir. Ayrıca demirin büyüme, gelişme ve hastalıklardan koruma rolü vardır. Yetersizliği de çocukların öğrenme yeteneğini ve okul başarısını azaltır.

 Yumurtadaki kolesterolden korkmayın. Yumurtanın kandaki zararlı kolesterolü düşürücü, faydalı kolesterolü artırıcı etkisi vardır. Kolesterol insanlar ve tüm hayvanlarda vücutta sentezlenen yağ benzeri bir maddedir. Sinir liflerinin yalıtımı hücre duvarlarının bütünlüğünün sağlanması, D vitamini sentezi, çeşitli hormonların ve sindirim salgılarının oluşumu için gerekli bir maddedir.

 Yumurtadaki protein tüm besinler içinde en kalitelidir. Yumurtada proteinin biyolojik yararlığı %100 iken bu değer sütte %85, balıkta %76, sığır etinde %74'de kalmaktadır.

 Dikkat! Hayvansan proteinden mahrum yaşıyoruz. Dengesiz besleniyoruz. AB ülkelerinde yıllık kişi başına yumurta tüketimi 270 adet, İsrail'de 330, Yunanistan'da 180 adet, Türkiye'de ise 200 adedin altındadır. Bu nedenle ülkemizde hayvansal protein eksikliğinden kaynaklanan sorunlar gittikçe artmaktadır.

 Yumurta öyle bir gıda maddesidir ki, dışarıdan hiçbir katkı ve destek almadan bir canlı oluşabilecek güç ve kabiliyettedir.Yumurta, ambalajı hayvan tarafından yapılan tek gıda maddesidir. Bu nedenle ticari hileye tamamen kapalıdır.

 Dengeli Beslenme İçin Yumurta Günlük 2000 kalorilik bir diyet baz alınarak yapılan hesaplamada:

 Büyük bir yumurta;

 4.5 g yağ (günlük ihtiyacın %7.5’i),

 1.5 g doymuş yağ (günlük ihtiyacın %8’i) ve

 215 mg kolesterol (günlük miktarın %7’si) içerir.

 Bir Yumurta;

 %8 Vitamin B12

 %6 Vitamin A

 %10 Protein

 %4 Vitamin B6

 %6 Vitamin D

 %3 Vitamin E

 %6 Folik Asit

 %2 Tiyomin

 %8 Fosfor

 %15 Riboflavin

 %4 Çinko

 %4 Demir İçerir

 Yumurta besin kalitesi açısından anne sütünden sonra 2. Sıradadır.

 Yumurta besleyici, lezzetli ve en ucuz besin maddesi olmasının yanında, bir insanın yaşamı boyunca gereksinim duyduğu tüm temel vitamin ve mineralleri içerin tek gıda, sindirimi en kolay besindir. İçinde bulunan kolin maddesi, çocuğun fiziksel gelişimini, öğrenme yeteneğini direkt etkiler. Bu nedenle çocuk beslenmesinde örnek protein kaynağı olan yumurtayı ihmal edilmemelidir.

 Neden Yumurta?

 Sağlıklı yaşamak için yeterli ve dengeli beslenme için, bir canlıya hayat verecek kadar yüksek besleyici değere sahip, üstelik ucuz bir besin olan yumurtayı öğünlerimizden eksik etmemeliyiz. Çünkü;

 6. Aydan sonra yumurta, küçük çocuklar için değerli bir demir kaynağıdır. Demir yetersiz alındığında anemi (kansızlık) oluşur.Ayrıca demirin büyüme, gelişme ve hastalıklardan koruma rolü vardır.

 Anne adayının hayvansal proteinlerden eksik beslenmesi, bebeğin düşük doğum ağırlığı ile dünyaya gelmesine neden olmaktadır.Düşük doğum ağırlığı, ileri yaşlarda kronik hastalıkların (diyabet, obezite, yüksek tansiyon vb...) ortaya çıkmasına neden olur.Günde yenen bir yumurta, hem anne adayının hayvansal protein ihtiyacını karşılar, hem de bebeğin beslenmesi ve uygun ağırlıkta doğmasını sağlar.

 Yumurta bulunan kolin, özellikle çocukların zihinsel ve beyinsel gelişiminde önemli bir rol oynar. Yaşam boyu başarılı bir fert olmaları için, erkeklerin 550 mg, kadınların 425 mg günlük yumurta ihtiyacı vardır. Hamilelikte bu ihtiyaç 7 kat artar.

 Düzenli tüketilen yumurtanın; kanser, kalp damar hastalıklarından korunmada ve tedavisinde, sindirim sisteminin sağlığında ve korunmasında, menopoz semptomlarının hafifletilmesinde osteoporozun önlenmesinde etkili olduğu bilimsel gerçeklerdir.

 Düzenli şekilde yumurta tüketen genç kızlarda, ileri yaşlarda göğüs kanseri görülme riski azalır.

 Yumurta tüketimi felç olma riskini azaltır.

 Bazı kronik hastalıklardan korunmada ve bu hastalıkların tedavisinde etkileri görülmüştür.

 Göz sağlığını korur, ileri yaşlarda oluşabilecek görme bozuklukları ve katarakt riskini azaltır.

 Yüksek besin öğesi içeriğine rağmen, düşük kalorilidir.

 İçinde bulundurduğu 12 çeşit besin öğesiyle yumurta sindirimi en kolay, en lezzetli ve en ucuz besin deposudur.

 Hayatın Kaynağı YUMURTA

 Yumurta, doğal ambalajı ile hiç bir şekilde hile yapılmayan tek gıdadır.

 Yumurta, besin kalitesi açısından anne sütünden sonra ikinci sıradadır.

 Yumurta, zeki, başaralı çocukların yetişmesi için beyinsel fonksiyonlarını etkileyen Kolin’in en yoğun olduğu besindir.

 Yumurta, göz sağlığını korur, felç riskini azaltır.

 Yumurta, bayanlarda göğüs kanseri riskini azaltır, menopoz ’un hafiflemesini sağlar.

 Yumurta, kanser, kalp, damar hastalıklarından korunmada yardımcıdır.

 Yumurta, değerli bir demir kaynağıdır.

 Yumurta, büyüme, gelişme ve hastalıklardan korunmada etkilidir.

 Yumurta, kronik hastalıklardan korunmada, sindirim sisteminin sağlığında ve korunmasında önemlidir.

 Yumurta, yüksek besin öğesi içeriğine rağmen, düşük kalorilidir.

 Yumurta, içinde bulundurduğu 12 çeşit besin öğesi ile 6. aydan itibaren her yaştaki insanın her gün tüketmesi gereken önemli besindir.

 Sağlıklı yaşamak için yeterli ve dengeli beslenmeye, yeterli ve dengeli beslenme için bir canlıya hayat verecek kadar yüksek besleyici değere sahip, lezzetli, üstelik ucuz bir besin olan yumurtayı sofralarınızdan eksik etmeyiniz...